Zwolnienia grupowe, czyli progi, procedura i terminy dla pracodawcy

Zasady określa ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, potocznie nazywana ustawą o zwolnieniach grupowych. Stosuje się ją do pracodawcy zatrudniającego co najmniej 20 pracowników, gdy rozwiązuje umowy wyłącznie z przyczyn niedotyczących pracowników, w drodze wypowiedzenia albo porozumienia stron. W sprawach nieuregulowanych ustawą stosuje się Kodeks pracy, w tym zasady z poradników okres wypowiedzenia umowy o pracę i wypowiedzenie umowy o pracę przez pracodawcę.

O zwolnieniu grupowym mówimy, gdy w okresie nie dłuższym niż 30 dni pracodawca rozwiązuje stosunki pracy co najmniej z następującą liczbą pracowników:

Do progu wlicza się wypowiedzenia z przyczyn niedotyczących pracowników oraz porozumienia stron zawarte z inicjatywy pracodawcy, jeśli porozumień jest co najmniej 5. Okres 30 dni jest ruchomy: licz go wstecz i w przód od każdego planowanego rozwiązania, a nie według miesięcy kalendarzowych. Rozłożenie zwolnień na kilka tur nie omija ustawy, jeśli w którymkolwiek okresie 30 dni próg zostaje przekroczony.

• Krok 1. Policz próg i zaplanuj harmonogram. Ustal liczbę osób, grupy zawodowe, kryteria doboru i okres, w którym nastąpią rozwiązania.
• Krok 2. Zawiadom na piśmie zakładowe organizacje związkowe o zamiarze zwolnień. Zawiadomienie zawiera przyczyny, liczbę zatrudnionych i ich grupy zawodowe, liczbę osób do zwolnienia i ich grupy, proponowane kryteria doboru, okres zwolnień, kolejność rozwiązań i propozycje rozstrzygnięcia spraw pracowniczych, a gdy obejmują świadczenia pieniężne, także sposób ustalania ich wysokości.
• Krok 3. Przekaż te informacje na piśmie powiatowemu urzędowi pracy, bez informacji o proponowanych świadczeniach.
• Krok 4. Przeprowadź konsultacje. Ich przedmiotem jest możliwość uniknięcia lub zmniejszenia rozmiaru zwolnień oraz sprawy pracownicze, w tym przekwalifikowanie, szkolenia i pomoc w znalezieniu pracy.
• Krok 5. Zawrzyj porozumienie ze związkami w terminie nie dłuższym niż 20 dni od zawiadomienia. Jeśli porozumienia nie da się uzgodnić, pracodawca wydaje regulamin, w miarę możliwości uwzględniając propozycje związków. Gdy w firmie nie działa związek zawodowy, regulamin wydaje się po konsultacji z przedstawicielami pracowników wyłonionymi w trybie przyjętym u pracodawcy.
• Krok 6. Zawiadom na piśmie powiatowy urząd pracy o ustaleniach: liczbie zatrudnionych, liczbie zwalnianych, przyczynach i okresie zwolnień.
• Krok 7. Wręczaj wypowiedzenia dopiero po zawiadomieniu urzędu pracy o ustaleniach. Rozwiązanie stosunków pracy może nastąpić nie wcześniej niż po upływie 30 dni od tego zawiadomienia.
• Krok 8. Rozlicz odprawy, urlopy i świadectwa pracy każdej osoby oraz zaplanuj ostatnie dni: sprzęt, dostępy, przekazanie obowiązków.

Termin 30 dni i okres wypowiedzenia biegną niezależnie. Umowa rozwiązuje się z końcem okresu wypowiedzenia, ale nie wcześniej niż po upływie 30 dni od zawiadomienia urzędu.

Pracownikowi, z którym rozwiązano umowę w ramach zwolnienia grupowego, przysługuje odprawa pieniężna (art. 8 ustawy) zależna od stażu u danego pracodawcy:

Odprawę liczy się jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy, a jej wysokość nie może przekroczyć 15-krotności minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy. Tę samą odprawę wypłaca się przy pojedynczym zwolnieniu z przyczyn niedotyczących pracownika u pracodawcy zatrudniającego co najmniej 20 pracowników (art. 10 ustawy), także przy porozumieniu stron z inicjatywy pracodawcy. Jak program liczy taką odprawę w sprawie jednej osoby, pokazujemy na stronie o likwidacji stanowiska pracy. Układ zbiorowy, regulamin lub porozumienie ze związkami mogą przewidywać świadczenia wyższe.

Pracownikom objętym szczególną ochroną przed wypowiedzeniem pracodawca co do zasady może w ramach zwolnień grupowych wypowiedzieć jedynie warunki pracy i płacy (art. 5 ust. 5 ustawy). Jeśli wypowiedzenie zmieniające powoduje obniżenie wynagrodzenia, do końca okresu ochrony przysługuje dodatek wyrównawczy. Katalog osób chronionych i wyjątki opisuje poradnik ochrona przed zwolnieniem. Wyjątkiem jest upadłość lub likwidacja pracodawcy, przy której ochrona w większości nie obowiązuje. Przy zwolnieniach grupowych nie prowadzi się indywidualnej konsultacji z art. 38 Kodeksu pracy, bo jej miejsce zajmują konsultacje zbiorowe.

Jeśli pracodawca w ciągu 15 miesięcy od zwolnienia grupowego ponownie zatrudnia pracowników w tej samej grupie zawodowej, ma obowiązek zatrudnić w pierwszej kolejności byłego pracownika, który zgłosi zamiar podjęcia zatrudnienia w ciągu roku od rozwiązania umowy (art. 9 ustawy). Dlatego rejestr osób zwolnionych i dat rozwiązań trzeba przechowywać razem z dokumentacją zwolnienia.

• Liczenie progu według miesiąca kalendarzowego zamiast ruchomego okresu 30 dni.
• Pominięcie porozumień stron z inicjatywy pracodawcy przy liczeniu progu.
• Wręczenie wypowiedzeń przed zawiadomieniem urzędu pracy o ustaleniach.
• Kryteria doboru ogólne albo stosowane niekonsekwentnie.
• Wypowiedzenie definitywne osobie szczególnie chronionej zamiast wypowiedzenia warunków pracy i płacy.
• Brak odprawy przy pojedynczych zwolnieniach po zakończeniu procedury.